Kırılgan narsist, dışarıdan utangaç, alçak gönüllü ve kolayca incinen biri gibi görünürken içeride üstün olma beklentisi ve güçlü bir onaylanma ihtiyacı taşıyan kişidir. Herkesin aklına gelen gösterişçi, kendinden emin narsisistin aksine, burada baskın duygu öfke değildir. Daha çok utanç, kırgınlık ve yetersizlik hissi ön plandadır. Kırılgan narsisizm, örtük narsisizm ve gizli narsisizm ile aynı anlama gelir. Eleştiriye aşırı alınganlık, reddedilme korkusu, dolaylı sitemler ve sürekli mağdur hissetme gibi unsurlar söz konusudur. Ancak birinin narsisistik kişilik bozukluğuna sahip olup olmadığına yalnızca bir uzman karar verebilir.
Narsisizm Nedir?
Narsisizm, kişinin kendine gereğinden fazla değer vermesi, beğenilme ve onaylanma isteğinin yüksek olması, buna karşılık başkalarının yerine kendini koyabilme becerisinin zayıf kalmasıdır. Sağlıklı bir öz saygı biçimi de olabilir, aşırıya kaçtığında bir kişilik bozukluğuna da dönüşebilir.
Aslında hepimizde bir miktar narsisizm vardır ve bu doğaldır. Kendini sevmek, hedeflerinin peşinden gitmek, bir hayal kırıklığından sonra ayağa kalkabilmek için sağlıklı bir öz değer duygusu gerekir. Sorun, bu duygu incindiğinde kişinin toparlanamaması ve günlük hayatının bundan zarar görmesiyle başlar.
Peki narsist nedir? Kendini iyi hissetmek için çevresinden sürekli onay, hayranlık arayan ya da her konuda haklı çıkmayı bekleyen, bunu ararken karşısındakinin duygularını fark etmekte zorlanan kişidir. Narsisizm belirtileri dediğimizde de akla büyüklenme, ayrıcalık beklentisi, eleştiriye tahammülsüzlük ve ilişkilerde denge kuramama gibi durumlar gelebilir.
Bu tablo belirginleşip yaşamı zorlamaya başladığında narsistik kişilik bozukluğu adını alır. Erkeklerde, kadınlara göre biraz daha sık görülür (%7,7’ye karşı %4,8). Yine de şunu unutmamak gerekir ki hiçbir yazı, bir insanı narsisist ilan edemez. Böyle bir değerlendirmeyi ancak bir uzman, karşısındaki kişiyle görüşerek yapabilir.
Gizli Narsist/Kırılgan Narsist Nedir?
Gizli narsist veya diğer adıyla kırılgan narsist, üstünlük ve haklılık inancını bağırarak değil, içine kapatarak yaşayan kişidir. Eleştiri karşısında karşı saldırıya geçmek yerine incinir, küser ve köşesine çekilir. Yaşadığı temel çelişki, kendini başkalarından üstün görmesine rağmen, derinlerde sürekli bir yetersizlik ve değersizlik duygusuyla boğuşmasıdır.
Gösterişçi narsisist sahneyi, alkışı ve göz önünde olmayı sever. Kırılgan narsisizm taşıyan kişi ise köşede durup fark edilmeyi bekler. İçinden sessizce “değerimi kimse anlamıyor” diye geçirir. Aslında özelim inancını içinde tutar. Empati kurmakta zorlanır, ama bunu öyle iyi gizler ki çevresi durumu genelde geç fark eder.
Bu durum bazı yerlerde örtük narsisizm ya da kırılgan narsizm olarak da açıklanabilir, hepsi aynı anlamı verir. Buradaki ortak nokta, öz değerin kırılgan olması ve büyük ölçüde dışarıdan gelen beğeniyle ayakta durmasıdır. İşte bu yüzden bu kişiler bir eleştiriyi kendisini geliştirecek bir söz olarak değil, kendilerine yapılmış bir saldırı olarak görürler.
Burada önemli bir yanlış anlaşılmayı düzeltmek gerekir. Kullanılan gizli narsist kişilik bozukluğu ifadesi, aslında ayrı bir tanı değildir. Örtük ya da gizli görünüme sahip olması, narsisizmin bir yönü olarak kabul edilir. Ancak birini gizli narsisist diye etiketlemek yerine, kişinin bir uzmanla kendi belirtilerini konuşması çok daha doğru bir yol olur.
Gizli Narsisizm ile Büyüklenmeci Narsisizm Farkı
Gösterişçi narsisist tehdit altında öfkeyle dışa patlarken kırılgan narsist içine kapanır, küser ve karamsarlığa gömülür. İki durun birbirinin tam zıttı gibi dursa da keskin bir çizgiyle ayrılmaz. Aynı kişi, zamana ve duruma göre iki taraftan da parçalar taşıyabilir.
Kırılgan Narsisizm Belirtileri
Kırılgan narsisizmin belirtileri daha az göze batar. Tam olarak bu yüzden fark edilmesi zaman alabilir. Çoğu zaman çok hassas biri olmasının ya da sürekli mağdur gibi masum görünen tanımların arkasına bilinçsiz olarak gizlenir.
Sık karşılaşılan gizli narsist özelliklerinden bazıları şöyle sıralanabilir:
- Yapıcı bir geri bildirimi bile saldırı gibi algılayacak kadar eleştiriye duyarlı olmak
- Sürekli onaylanma ve güvence ihtiyacı duymak
- Reddedilmekten ve terk edilmekten yoğun biçimde korkmak
- “Ben aslında kimim?” sorusuna net cevap verememek, içeride bir boşluk hissetmek
- Sürekli mağdur ve kurban rolünde olmak
- Kızgınlığını söylemek yerine küsmek ve sessizce cezalandırmak
- Başkalarının başarısını içten içe çekememek
- Empati kurmakta zorlanmak, dikkati çoğunlukla kendine yöneltmek
- İnsanlara güvenmekte ve yakın bağ kurmakta zorlanmak
Kırılgan narsist özelliklerinin bir ya da birkaçını görmeniz tek başına bir şey ifade etmez. Hepimiz zaman zaman alınırız, onaylanmak isteriz ya da kırılırız. Önemli olan bu durumun ne kadar yoğun ve kalıcı olduğu, kişinin ilişkilerini, işini ve huzurunu ne ölçüde zorladığıdır.
Neden Kırılgan Narsist Olunur?
Kırılgan narsisizmin tek sebebi yoktur. Doğuştan gelen yatkınlık ile çocukluk yaşantıları bu durumun ortaya çıkmasında rol oynayabilir. Yapılan bir çalışma, narsisizmin belirgin bir kalıtımsal yönü olduğunu göstermiştir ve bu çalışmada, narsisistik kişilik bozukluğunun kalıtılabilirliği %79 olarak bulunmuştur.
Ne var ki bu oran daha çok gösterişçi tarafı yansıtır. Kırılgan tarafta ise yaşanılanlar ağır basar. Tutarsız bir ebeveyn, duyguların görülmemesi, sık eleştiri ya da sevginin yalnızca başarıya bağlı verilmesi, çocukta kırılgan bir öz değer bırakabilir.
Bir çocuğun duyguları önemsenmiyor ama başarıları alkışlanıyorsa o çocuk, sevginin koşullu olduğunu öğrenir. İçeride “ben aslında özelim” hayali ile “ama yeterince iyi değilim” korkusu yan yana büyür. Yetişkinlikte ikilik, kırılgan narsisizmin merkezini oluşturur.
Bu duruma çoğu zaman kaygılı ya da mesafeli bir bağlanma da eşlik eder. Duygularını güvenle paylaşamamış bir çocuk, büyüdüğünde yakınlığı hem ister hem de ondan korkar. İşte bu yüzden kırılgan narsisist için ilişkiler hem onaya duyulan açlık hem de terk edilme korkusuyla çevrili, zorlu alanlardır.
Kırılgan Narsist Kadın ve Erkek Davranışları
Kırılgan Narsist Kadın ve Erkek DavranışlarıKırılgan narsisizm bir cinsiyete özgü değildir, herkeste görülebilir. Ama toplumun kadına ve erkeğe biçtiği roller, belirtilerin dışarı nasıl yansıdığını değiştirebilir. Aşağıdakiler kesin kurallar değil, bazı kişilerde rastlanan eğilimlerdir.
Kırılgan Narsist Erkek Özellikleri
İş ve sosyal hayatta kimi kırılgan narsist erkekler anlaşılmamış, hak ettiğini bulamamış bir profil çizer. Terfi alamadığında ya da takdir görmediğinde suçu kendinden çok çevresinde ya da sistemde arar. Bazı narsist erkek belirtileri şunlardır:
- Öne çıkmak yerine izleyici bir tavır sergilemek
- İncindiğinde yüzleşmek yerine geri çekilme ve dolaylı sitem
- Zaman zaman gelen ani öfke anları
- Başkalarının başarısına karşı içten içe imrenme, dışa vurulan eleştiri
Kırılgan Narsist Kadın Özellikleri
Toplumsal rollerin etkisiyle kırılgan narsist kadın görünümü çoğu zaman aşırı fedakâr görünen ama karşılığında yoğun bağlılık ve minnet bekleyen bir hale bürünür. Bazen yaşanan zorluklar ve acılar, ilgi görmenin bir yoluna dönüşebilir. Sık dile getirilen narsist kadın belirtileri ve narsist kadın davranışları şöyle özetlenebilir:
- Fedakârlığı bir borç gibi gösterme ve karşılık bekleme
- Suçluluk duygusunu ilişkilerde bir etki aracına dönüştürme
- Küsme, sitem ve dolaylı serzenişlerle mesaj verme
- İncinme ve gözyaşıyla karşısındakinde sorumluluk hissi uyandırma
Bu tanımların amacı kimseyi yaftalamak değildir. Kesin bir değerlendirmeyi yalnızca bir uzman yapabilir.
Kırılgan Narsistlerle İlişkilerde Neler Yaşanır?
Kırılgan narsisist biriyle ilişki, çoğu zaman yumurta kabuklarının üstünde yürümek gibidir. Ne zaman neye alınacağını kestiremezsiniz. Bir bakarsınız kendinizi sürekli teselli eden, güvence veren, ortamı yatıştıran taraf olarak bulmuşsunuz. Bu oldukça yorucudur ve orada yorulmuş olmanız son derece anlaşılırdır.
Bu ilişkilerde en çok göze çarpan şey dolaylı, örtük öfkedir. Kişi kızgınlığını açıkça söylemek yerine küser, soğur, imalar yapar ya da sessizliğe gömülür. Zamanla bu tutum karşı tarafta tükenmişlik ve sebepsiz bir suçluluk bırakır.
Küsme ve sessiz muamele en sık başvurulan yollardan biridir. Daha fazla gerginlik çıkmasın isteyen partner çoğu zaman taviz verir, sınırlarını biraz daha esnetir. Bu durum geçici olarak bir çözüm sağlasa da uzun vadede dengeyi giderek bozar.
Eğer şu an böyle bir ilişkinin içindeyseniz karşınızdakinin mağduriyet hikayesini kendi göreviniz gibi taşımamak, kendinize ait sınırlar çizmek ve bu döngüyü değiştirmek için bir uzmandan destek alabilirsiniz.
Kırılgan Narsisizmde Psikoterapi ve Desteğin Rolü
Kırılgan narsisistik özellikler taşıyan kişiler, çoğu zaman gerçekten acı çekerler, yetersizlik ve üzüntü hissederler. Bu yüzden büyüklenmeci tarafa göre desteğe daha açık olabilirler. Değişim, kişinin sorunu yalnızca dışarıda değil kendinde de görebilmesiyle başlar. Bu da sürecin zor ama aynı zamanda en umut veren kısmıdır.
Psikoterapi burada güvenli bir alan oluşturur. Kişi, kırılgan öz değerinin nereden geldiğini anlamaya, eleştiri karşısında daha dayanıklı olmaya ve duygularını daha sağlıklı yönetmeye çalışır. Başkalarının onayına bağlı kırılgan öz saygıyı, zamanla daha sağlam ve içeriden gelen bir değer duygusuyla değiştirmek amaçlanır.
Bu destek ilişkinin diğer ucundaki kişiye de iyi gelir. Sınır koymayı öğrenmek, suçluluk döngüsünü fark etmek ve kendi ruh sağlığını korumak, bir uzman eşliğinde çok daha kolay hale gelir.
Zorlandığınız bir konu varsa onu tek başınıza taşımak zorunda değilsiniz. Yaşadığınız döngüyü anlayarak daha huzurlu bir denge kurabilirsiniz. Psikologla iletişime geçerek yaşadıklarınızı güvenli bir ortamda netliğe ulaştırabilirsiniz.
Kırılgan Narsist Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Kırılgan narsist ile içine kapanık biri nasıl ayırt edilir?
İçe dönük kişi enerjisini korumak için geri çekilir ve bundan huzur duyar. Kırılgan narsisist ise geri çekilirken onay bekler, incindiğinde küser ve kendini mağdur hisseder. Fark, öz değerin dışarıdan gelen onaya bağlı olmasıdır.
Kırılgan narsisizm psikoterapi ile değişir mi?
Psikoterapiyle kalıcı gelişim mümkündür ama zaman ve isteklilik gerektirir. Kişi, yetersizlik duygularıyla yüzleşmeye açık olduğunda, uzman desteğiyle daha sağlam bir öz değer ve daha sağlıklı ilişki biçimleri geliştirebilir. Değişimin ilk adımı, sorumluluğun bir kısmını kendinde görebilmektir.
Kırılgan narsist biriyle sağlıklı ilişki kurulabilir mi?
Kolay olmasa da mümkündür. Net sınırlar koymak, mağduriyet hikâyesini kişisel bir yük gibi taşımamak ve gerektiğinde destek almak çok şeyi değiştirir. Karşı tarafın da değişime açık olması, ilişkiyi daha dengeli bir zemine taşır.
Kırılgan narsist sevebilir mi?
Sevebilir, ama duygusunu sağlıklı ifade etmekte ve yakınlık kurmakta zorlanabilir. Reddedilme korkusu ve onaya bağımlılık, bağı kırılgan hâle getirir. Güven ve yakınlık kurma becerileri, uzman desteğiyle zamanla gelişebilir.
